تیره روزیهای ایران در دوره فرمانروایی قاجارها

قاجاریه چگونه دو سوم ایران را به باد داد؟

دوره صدوسی و چهار ساله فرمانروایی طایفه قاجار بر ایران از ۱۲۱۰ تا ۱۳۴۴ قمری بدترین دوره تنزل و انحطاط کشور ما در سراسر تاریخست.

آقا محمدخان در دوره تاخت و تاز کوتاه خود قسمتی از نواحی از دست رفته ایران را در مشرق و مغرب پس گرفت، اما این یگانه پیشرفتیست که قاجارها در دوران فرمانروایی خود کردند و پس از آن همیشه و همه جا ایران را ناتوان تر ساختند.

دوره فرمانروایی سی و هشت ساله فتحعلی شاه از ۱۲۱۲ تا ۱۲۵۰ قمری سراسر دوره سرشکستگی بوده است.

نخست نیروی ایران در برابر افغانها چنان سست شد که ناحیه هرات نیز از دست ایران رفت و بافغانستان پیوست.

جنگ اول با روسیه از ۱۲۱۹ تا ۱۲۲۸ نه سال تمام کشید و نتیجه آن عهدنامه گلستان و از دست رفتن متصرفات ایران در قفقاز بود.

جنگ دوم که از ۱۲۴۱ تا ۱۲۴۳ سه سال کشید منتهی بعهدنامه معروف ترکمان چای شد که دولت مغلوبی میبایست ناچار در برابر دولت غالبی امضا کند و برتریهایی در خاک خود برای آن بشناسد و از آن پس دول اروپایی هر يك آن برتریها را بدست آوردند و اتباع ایشان در ایران حکم مخدوم ایرانیان را پیدا کردند.

در مغرب نیز در ۱۲۲۱ و از ۱۲۲۷ تا ۱۲۲۸ و از ۱۲۳۶ تا ۱۲۳۹ سه بار در میان ایران و عثمانی جنگ در گرفت و نتیجه آن نیز از دست رفتن برخی از نواحی غربی ایران شد.

دوره فرمانروایی چهارده ساله محمد شاه از ۱۲۵۰ تا ۱۲۶۴ قمری شامل جنگ هرات در ۱۲۵۳ و قیام آقاخان محلاتی در همان سال و بار دیگر در ۱۲۵۶ دوره ای بود که آنرا مقدمه آشفتگیهای فراوان دوره های بعد باید دانست.

در دوره فرمانروایی چهل و نه ساله ناصرالدین شاه از ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳ قمری رقابت روس و انگلیس در ایران باوج خود رسید و دولت ناتوان ایران جز آنکه گاهی باین و گاهی بآن تسلیم شود و برای رهایی از درخواستهای بی پایان ایشان منافعی بدولتهای دیگر اروپا و آمریکا که امیدوار بودند زیاده رویهای روس و انگلیس را جبران کنند بدهد چاره دیگر نداشتند.

این دوره را دوره امتیازهای بی حد و حصر باید دانست و در ضمن چادر نشینهای مسلح شمال و جنوب ایران که بیشتر دست نشانده بیگانگان بودند روز بروز در راهزنی و پریشان کردن اوضاع گستاخ تر و دلیر تر می شدند.

دولت ایران که خود را در برابر تمدن جدید ناتوان میدید یگانه راه توانایی خود را دشمنی و ستیزه با رواج تمدن اروپایی و اندیشهای آزادی خواهی میدانست و ازین رهگذرها روز بروز زندگی بر مردم ایران دشوارتر و دامنه بیداد کارگزاران دیوان گشاده تر میشد.

درین دوره نواحی هرات در ۱۲۷۳ و مرو و خیوه در ۱۲۹۹ قمری یکسره از دست ایران رفت

در دوره فرمانروایی یازده ساله مظفرالدین شاه از ۱۳۱۳ تا ۱۳۲۴ قمری ایران همچنان راه زوال و ناتوانی را می پیمود تا آنکه منتهی شد بتصویب قانون اساسی در ۱۴ ذیقعده ۱۳۲۴ قمری .

دوره فرمانروایی دو سال و پنج ماهه محمد علیشاه از ۱۳۲۵ تا ۱۳۲۷ قمری دوره بسیار آشفته و بریشان کشمکش و زد و خورد در میان هواخواهان حکومت مشروطه و درباریان بوده است .

دوره فرمانروایی هفده سال و ده ماهه سلطان احمدشاه از ۱۳۲۷ تا ۱۳۴۴ قمری را باید بدو دوره تقسیم کرد.

در دوره اول تا ۲۷ شعبان ۱۳۳۲ شش سال و دوماه سلطان احمدشاه صغیر بود و دو تن نایب السلطنه کارهای کشور را بدست گرفتند.

در دوره دوم که وی مسئولیت کارهای ایران را بر عهده داشت در سراسر جنگ جهانی اول از ۱۳۳۳ تا ۱۳۳۶ قمری چهار سال خاک ایران میدان تاخت و تاز لشکريان و هواخواهان متفقين روس وانگلیس و فرانسه و دیگران و متحدین آلمان و اتریش و عثمانی و پس از آن گرفتار عواقب وخیم جنگ جهانی بود .

‏